Ekspertiz yaptırmadan araba alınır mı? Zorunluluk, risk ve ücret

Ekspertiz yaptırmadan araba alınır mı?

Hukuken alınır, ama yalnızca belirli bir satış türünde. İşletme yani galeri satışlarında ekspertiz raporu yönetmelikle zorunlu kılınmıştır. Bireyden bireye satışta böyle bir yükümlülük yoktur; noter, rapor getirilmedi diye satışı reddetmez, yalnızca bu durumu sözleşmeye yazar.

“Alınır” yanıtı “alınmalı” anlamına gelmiyor. İlan fotoğrafı ve satıcının anlatımı; boyanın kalınlığını, şasi uçlarındaki onarımı, fren kuvvetinin sol-sağ dengesini ya da elektronik modüllerdeki hata kayıtlarını göstermez. Bunlar ancak ölçümle ve lift üzerinde yapılan incelemeyle ortaya çıkar. Zorunlu olmadığı satışlarda ekspertiz, alıcının kendi riskini yönetme aracıdır.

Hangi kuralın işlediğini baştan netleştirmek için satıcının kim olduğuna bakın. İkinci el ticareti yetki belgesi numarası ilanda ve satış belgelerinde görünüyorsa karşınızda bir işletme vardır ve zorunlu ekspertiz kuralı geçerlidir. Numara yoksa ve satıcı bir kişiyse bireysel satıştasınız demektir.

Ekspertiz zorunlu mu? Galeriden alımda kural

Zorunluluk, Motorlu Kara Taşıtlarının Ticareti Hakkında Yönetmelik'in 16. maddesinden geliyor. Çerçeve şöyle:

• Kapsam: M1, M1G, N1 ve N1G sınıfı taşıtlar; yani otomobiller ve hafif ticari araçlar.
• Zamanlama: rapor, satıştan önceki 10 gün içinde alınır.
• Raporu kim düzenler: TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi (HYB) olan ekspertiz işletmesi.
• Nüsha ve saklama: rapor üç nüsha düzenlenir, ikisi satıcı işletmeye verilir; satıcı ve ekspertiz işletmesi raporu en az 5 yıl saklar.
• İstisnalar: model yılına göre 8 yaşın veya 160.000 km'nin üzerindeki araçlarda zorunluluk yoktur. TSE HYB'li ekspertiz bulunmayan illerde faaliyet gösteren işletmeler de kapsam dışındadır.
• İçerik: raporda en azından aracın marka, tip, model yılı ve kilometre bilgisi ile ekspertiz işletmesinin HYB ve MERSİS numarası yer alır.

Yönetmelik tacir ve esnaf faaliyetlerini düzenler; işletmeler arasındaki satışlar kapsam dışıdır. Yani zorunluluk, karşınızdaki satıcı bir galeri olduğunda işler. İki satıcı türünü yan yana görmek için galeriden mi sahibinden mi araç alınır karşılaştırmasına bakabilirsiniz.

İzmir'de TSE HYB'li ekspertiz işletmeleri bulunduğu için (biz de bunlardan biriyiz) il bazlı istisnanın İzmir'deki bir satışta devreye girmesini beklemiyoruz. Bu bizim okumamız; kesin değerlendirme için bir hukukçuya danışın.

Bireyden alırken ekspertiz zorunlu değil: noterde ne olur?

Bireysel satışta yönetmeliğin ekspertiz zorunluluğu uygulanmaz; satıcı ile alıcı arasındaki ilişki Türk Borçlar Kanunu'na (TBK) tabidir. Alıcı ekspertiz yaptırabilir ya da yaptırmayabilir; satıcı da buna razı olabilir ya da olmayabilir.

Noterde rapor ibraz edilmemişse sözleşmeye bu durum yazılır ve alıcı ile satıcının beyan ettiği satış anı kilometresi kaydedilir. Noter aracın teknik durumunu denetlemez; yalnızca işlemi ve beyanları kayda geçirir. “Noterden geçti, sorun yoktur” çıkarımı bu yüzden yanlıştır.

Kaynak: Ticaret Yönetmeliği (RG 27.08.2024, md.16 ve 27), Ekim 2026 itibarıyla.

Ekspertizsiz alımın riski: bilinen ve gizli ayıp

Ekspertizsiz alım yasak değil. Asıl mesele, satın aldıktan sonra bir kusur çıktığında hangi hakkınızın bulunduğu. Üç kavram belirleyici.

Bildiğiniz ya da bilmeniz beklenen ayıp

Galeriden aldığınızda 6502 sayılı Kanun'un 10. maddesinin ikinci fıkrasına göre, sözleşme anında ayıbı biliyorsanız ya da bilmeniz bekleniyorsa bu durum sözleşmeye aykırılık sayılmaz. Bireyden aldığınızda TBK m.222 benzer biçimde, satıcıyı alıcının satış sırasında bildiği ayıplardan sorumlu tutmaz; kolayca görülebilen ayıpta satıcı, bunların bulunmadığını ayrıca üstlenmediyse sorumlu olmaz.

Pratik sonuç şu: raporda yazan bir kusuru bilerek aldıysanız o kusurdan ayıp hakkı doğmaz; galeri satışında da raporda belirtilen arızalar garanti dışında kalır (Yönetmelik m.18). Rapor bu yüzden bir “vazgeç” belgesi olmak zorunda değil, pazarlık ve karar belgesidir: kusuru fiyata yansıtın ya da vazgeçin.

Gizli ayıp ve derhal bildirim

Olağan bir gözden geçirmeyle anlaşılamayan, sonradan ortaya çıkan ayıba gizli ayıp denir. TBK m.223'e göre böyle bir ayıp fark edildiğinde satıcıya derhal, yani gecikmeden bildirim yapmak gerekir; bildirimin yazılı ve tarihli olması işinizi kolaylaştırır. Satıcı ayıbı bilmese de TBK m.219 uyarınca sorumludur. Ağır kusurlu ya da hileli satıcı sorumsuzluk anlaşmasına dayanamaz (m.221) ve zamanaşımından yararlanamaz (m.231/2).

Galeri satışında 6 aylık karine

6502 sayılı Kanun'un 10. maddesi, teslimden itibaren 6 ay içinde ortaya çıkan ayıbın teslim anında var olduğunu kabul eder; ispat yükü satıcıdadır. 11. madde sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değiştirme gibi seçimlik hakları sayar. Bireysel satışta haklar TBK m.227'ye göre kullanılır; zamanaşımı her iki hâlde 2 yıldır.

Bir de pratik not, yani yorum: elinizde aracın teslim anındaki durumunu gösteren bağımsız bir belge yoksa, sonradan çıkan kusurun o gün var olup olmadığı tartışmalı hâle gelebilir. Ekspertiz raporu yalnızca karar vermenize değil, olası bir uyuşmazlıktaki kayda da hizmet eder.

Ekspertiz ücretini kim öder?

Galeri satışında yönetmelik bunu açıkça düzenler: satış alıcıdan kaynaklanan bir nedenle gerçekleşmezse rapor ücretini alıcı, diğer hâllerde işletme öder (m.16/1). Yani galerinin zorunlu ekspertiz raporunun bedeli kural olarak galerinin yüküdür.

Bireyden alımda kanunda bu konuda bir düzenleme yok; ücreti taraflar kararlaştırır. Uygulamada çoğu zaman ekspertizi isteyen taraf, yani alıcı öder; ancak bu hukuki bir kural değil, alışkanlıktır. Üç yol mümkün:

• Alıcı öder, satıcı yalnızca aracı getirir.
• Satıcı öder ve aracı “raporlu” diye fiyatına yansıtır.
• Şartlı anlaşma: rapor satıcının beyanını doğrularsa alıcı, beyandan ağır bir kusur çıkarsa satıcı öder.

Hangisini seçerseniz seçin, ekspertizden önce mesajla yazılı hâle getirin. Ekspertizden sonra “kim ödeyecekti” tartışması yaşamamanın en ucuz yolu budur.

Tutar kapsama göre değişir. Ekim 2026 itibarıyla İzmir'de pazaryeri ve firma sayfalarında kaporta/boya paketleri birkaç bin TL'den, kapsamlı paketler on binlerin başına kadar listeleniyor. Yönetmelik, rapor ücretine üst sınır koyma yetkisini Bakanlığa veriyor; bağlayıcı bir tarife yayımlandığına dair kayıt bulamadık. CCY'de net fiyatı randevudan önce söyleriz; kapsamları oto ekspertiz fiyatları sayfasında anlattık.

Araç kusurlu çıkarsa ekspertiz parasını kim öder?

Kanunlarda bunu doğrudan çözen bir hüküm bulamadık. “Kusurlu çıkarsa ücret kesin iade edilir” ya da “kesinlikle satıcı öder” demek yanlış olur. Duruma göre üç ayrı soru var.

Galeri satışı

Yönetmeliğin ücret hükmü “alıcıdan kaynaklanan neden” ile “diğer hâller” arasında ayrım yapıyor. Aracın kusurlu çıkması yüzünden vazgeçilen bir satışın hangi gruba gireceği somut olaya ve yoruma bağlı; bunu kesin bir kural gibi aktaramayız. Raporu galerinin yaptırdığı olağan durumda ise ücret zaten galeriye ait.

Bireysel satış

Kusur çıktığında ekspertiz ücretinin iadesini sağlayan açık bir kanuni hak bulunduğunu doğrulayamadık. Satıcı beyanına aykırı bir durumdan ayıp sorumluluğuna girebilir ve zararın tazmini ayrı bir hukuki tartışmadır; bunun için bir avukata danışmanız gerekir. En sağlam yol, yukarıda anlatıldığı gibi ücreti ekspertizden önce yazılı olarak şarta bağlamaktır.

Raporun kendisi yanlışsa

Soru bu kez farklı: ekspertiz işletmesi, galeri satışında düzenlediği raporun gerçek durumu yansıtmamasından sorumludur (m.16/5); uyarıya rağmen aynı yıl içinde tekrarlanan aykırılıkta TSE HYB iptal edilir. Tüketicinin 6502 sayılı Kanun'daki ayıplı hizmet hakları ayrıca saklıdır.

Satıcı aracı ekspertize götürmüyorsa ne anlama gelir?

Hukuken hiçbir şey ifade etmez. Bireysel satışta ekspertiz zorunlu olmadığından satıcının reddi bir yaptırım ya da itiraf sayılmaz; alıcı da sözleşme özgürlüğü gereği ekspertizi satın alma şartı olarak öne sürebilir.

Alıcı açısından bakış ise ayrı ve burası yorum: engelleri kaldırdığınız hâlde (ücreti üstlenmek, aracı birlikte götürmek, günü satıcıya uydurmak) ekspertizi reddeden bir satıcı, aracın ölçülmesini istemiyor demektir. Bu bir risk işaretidir; kesin bir sonuç değil.

• Makul engel: “Bu hafta aracı kullanıyorum, cumartesi olur mu?” Gün ve saat uyumu sorunudur, çözülür.
• Dikkat çeken ret: “Ücreti siz öderseniz de götürmem, fiyat zaten düşük.” Gerekçe sunmayan ve alternatif önermeyen ret.

İkinci durumda üç seçeneğiniz var: SBM kaydı, belgeler ve noter öncesi kontrolleri olağandan da sıkı yapmak; fiyatı ekspertizsiz alımın riskini yansıtacak biçimde yeniden konuşmak; ya da vazgeçmek. Karar sizindir.

Teklifi kısa ve somut yapmak işe yarar. Örneğin:

“Aracı birlikte bir ekspertize götürelim. Ücreti ben ödeyeceğim, rapor çıktıktan sonra karar vereceğim. Sonuç olumluysa aynı hafta noterde buluşuruz.”

Böyle bir cümle, satıcıya hem masrafı hem zamanı hem de belirsizliği üstlendiğinizi gösterir; makul bir satıcının itirazı çoğunlukla bu noktada çözülür.

Ekspertizi şart koşmanın pratik yolu

1. Merkezi siz seçin.Satıcının önerdiği merkez illa sorunlu değildir; ama raporun bağımsızlığını, seçimi sizin yapmanız güçlendirir. TSE HYB'yi TSE'nin sorgulama sayfasından doğrulayın. Ölçütler için oto ekspertiz firması nasıl seçilir rehberine bakın.
2. Masrafı baştan netleştirin.Ücreti kimin ödeyeceğini, şartlı olup olmayacağını yazılı mesajla kararlaştırın.
3. Aracı birlikte götürün.Satıcı aracı getirsin ya da birlikte gidin. Randevu önerilir; kapsamı aracın yaşına, kilometresine ve fiyatına göre seçin.
4. Önce kayıtlara bakın.Plaka veya şasi numarasıyla SBM hasar kaydını çekin ve ekspertiz bulgularıyla karşılaştırın. Adımlar tramer sorgulama nasıl yapılır yazısında.
5. Ekspertizde bulunun.Bulgular cihaz ekranında ve araç üzerinde gösterilince çok daha fazlasını öğrenirsiniz. Raporu ekspertiz raporunu nasıl okursunuz mantığıyla birlikte gözden geçirin.
6. Kararı rapora dayandırın.Bulguları maliyete çevirip pazarlığı buna göre yapın, raporu saklayın. Hazırlık için ekspertiz öncesi hazırlık listesi işinize yarar.

Sıralamada kritik nokta şu: noter randevusunu ve ödeme planını rapor çıkmadan kesinleştirmeyin. Aksi hâlde raporu okumaya zaman kalmadan imzaya gidersiniz. Ekspertiz ile noter arasında en az bir gün bırakmak, bulguları maliyete çevirmenize ve gerekirse pazarlığı yeniden açmanıza yeter.

Ekspertiz neyi göstermez, neyi garanti etmez?

Ekspertiz riski ortadan kaldırmaz; ölçülebilen kısmını görünür kılar. Raporlar, aracın kontrol edildiği gün için geçerlidir.

Kapsam merkezden merkeze de değişir. Plastik ve cam aksamın, kilometrenin ve sigorta kayıtlarının incelenip incelenmediği firmanın tanımına bağlıdır; randevu aşamasında kapsam dışında kalanları sorun. CCY için kapsam bilgisini randevuda alabilirsiniz. Dyno gibi bazı testler de araç tipine göre uygulanamaz; uygulanamayan testin raporda belirtilmesini isteyin.

“Noter beyanlı ekspertiz” yasal bir statü mü?

Hayır. Mevzuatta bu adla bir belge ya da kavram yok. Yönetmelik yalnızca galeri satışlarında raporun noterde ibraz edilmesini, rapor bilgilerinin sözleşmeye işlenmesini ve rapor ibraz edilmemişse bunun yazılmasını düzenliyor.

Bazı firmalar “noter beyanlı” ya da “noter onaylı” ifadesini raporun noterde ibrazı, suretinin onaylanması ya da sözleşmeye eklenmesi anlamında kullanıyor olabilir. Hangi anlama geldiğini firmaya sorun. Hangisi olursa olsun noter; işlemi, imzayı ve belge örneğini kaydeder, aracın teknik durumunu doğrulamaz. Raporun doğruluğundan raporu düzenleyen işletme sorumludur.

Bu yüzden “noter onaylı, mahkemede kesin delildir” ya da “noter beyanı ayıp sorumluluğunu kaldırır” gibi cümlelere temkinli yaklaşın; ikisi de mevzuata dayanmıyor. Gerçek güvence, TSE HYB'li bir işletmeden alınmış, kapsamı ve ölçümleri yazılı bir rapordur. CCY de raporları için böyle bir statü iddia etmiyor.

“Noter onaylı ekspertiz paketi” gibi bir satış sloganıyla karşılaşırsanız iki şeyi sorun: noterde tam olarak hangi işlem yapılıyor, ve bunun için ayrıca bir ücret isteniyor mu? Galeri satışında rapor zaten notere ibraz edildiğinden, bu ifade kendi başına bir üstünlük anlamına gelmez.

İzmir'de ekspertiz yaptırmak: Karabağlar'da nasıl çalışıyoruz?

CCY Oto Ekspertiz, Cennetoğlu'ndaki Yeşillik Caddesi No:4'te çalışan TSE-HYB belgeli bir merkez; onarım yapmıyor, alım-satıma aracılık etmiyor. Ekspertizi şart koşan bir alıcı için bu önemli: raporun bulgulardan çıkarı yok. Buca, Gaziemir, Bornova ve diğer ilçelerden gelenler için İzmir oto ekspertiz sayfasında güzergâh bilgisi var; merkezimizin kendisi için Karabağlar oto ekspertiz sayfasına bakabilirsiniz.

Randevu önerilir. Kapsamı aracın yaşı, kilometresi ve kullanım geçmişine göre birlikte belirliyoruz; tüm testleri tek raporda toplayan araç genel kontrol bunlardan biri. Rapor teslim edilirken ölçüm değerlerinin ne anlama geldiğini anlatıyoruz; rapor, kontrol edildiği gün için geçerlidir.

Pazartesi–Cumartesi 08:00–19:00, Pazar 09:30–15:30 arasında açığız; kredi ve banka kartıyla ödeme alınır. Alıcı olarak ekspertizde bulunmanız zorunlu değil, ama öneriyoruz: bulguları cihaz ekranında ve araç üzerinde gördüğünüzde rapordaki satırlar çok daha anlamlı hâle geliyor.